تبلیغات
درباره خودم ودوستان - بررسی تطبیقی آموزههای دینی در اشعار پروین اعتصامی و سپیده کاشانی
 
درباره خودم ودوستان
درباره وبلاگ
بررسی تطبیقی آموزههای دینی در اشعار پروین اعتصامی و سپیده کاشانی
احمدرضا نظری چروده، استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی آستارا
Acharvadeh@gmail.com
حسن اسدزاده خانقاه، دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی آستارا
hasan.asadzadeh@yahoo.com
چکیده
با گسترش روزافزون علم و تکنولوژی، انسان امروز، بیش از هر زمان دیگر خود را نیازمند بازگشت به معنویت می داندد .
به دیگر بیان رشد چشمگیر صنعت و تکنولوژی با تمام مزایایی که داشته، نتوانسته است جایگزینی مناسب برای پرکردن
خلأهای ناشی از فقدان معنویت در زندگی بشر گردد که نتیجهی آن، بازگشدت ناخودآگداه جوامدش بشدر ی بده د ید ن و
ارزش های اخلاقی است. در این میان نقش ادبیات به عنوان بخشی مهم از فرهند هدر جامعده، در گسدترش و تدرو یج
آموزههای دینی و اخلاقی انکارناپذیر است، به طوری که با بررسی ادبیات هر دوره می توان سیر تحول فکری و فرهنگی
آن جامعه را نیز مورد ارزیابی قرار داد. براین اساس، مقالهی حاضر با روش توصیفی تحلیلی، اشعار دو بانوی شاعر و -
ادیب ایران یعنی پروین اعتصامی) 0321 0231 ش( و سپیده کاشانی) 0230 0201 ش( را مورد تحلیل و ارزید ابی قدرار - -
داده و به این نتیجه رسیده است که هردو شاعر به عنوان زنان مسلمان، آموزه های دینی را بده طدور گسدترده در اشدعار
خود به کار بردهاند و مخاطبان خود را به پیروی از مضامین اخلاقی دعوت نمودهاند.
واژگان کلیدی: آموزههای دینی ، پروین اعتصامی، سپیده کاشانی، شعر.
0. مقدمه
رخشنده اعتصامی معروف به پروین اعتصامی در ۵۲ اسفند ۵۵۲۲ خورشیدی در شهر تبریز به دنیاا آماد . در کاودکی
با خانواده به تهران آمد. در خانوادهای تربیت و پرورش یافت که به شدت تحت تأثیر اصول و آموزههای دینای باوده
است. دیوان اشعار وی بالغ بر ۵۲۲۲ بیت است. پس، در اشعار این شاعر اخلاقگارا، آماوزه هاای دینای و باورهاای
مذهبی نقشی پررنگ و قابل توجه دارند. وی در فروردین ۵۲۵۲ شمسی به علات اباتلا باه حصابه درگذشات و در
صحن حضرت فاطمه معصومه)س( در قم به خاک سپرده شد.
دلایل لفظای اثباات این اه باانو پاروین دارای ش صایتی معناوی - « : کریم فیضی در کتاب راز پروین مینویسد
اخلاقی بوده، در وهله ن ست عبارت است از تعابیر دینی و اعتقادی که در لابهلای گفتارهایش موج میزناد و او در
اشعارش، به صورتی متعدد از آنها یاد میکند و در رساندن پیامهای اخلاقی و انسانی، از آنها بهرههای فاراوان مای
گیرد. مثل اسما پیامبران و انبیا و نیز اشاره به داستانهایی از قرآن و اساطیر تربیتی و نمادهای داستانی ادیاا ن م تلا
.)۵۵۲ : فیضی، ۵۲۲۲ ( ». و نیز انگارههایی که صرفاً بار اخلاقی و دینی دارند
در مرکز وجودی ش صیت ادبی پروین، شاعری را میبینیم که سعدیوار برمنبر وعظ و اخلاق رفته و باا زباانی «
خسروگونه و گاه سناییوار م اطبان را به حریم مقدس عفاف و تقوی و اخلاق فرا میخواناد. تردیادی نیسات کاه
تمام اشعار پروین در ح م اقماری هستند که بر گرد این نقطهی مرکزی میگردند. این اصلیتارین وجاه ش صایت
)۵۲۵ : زرقانی، ۵۲۲۲ (». شاعری او است
سرور اعظم )سپیده(، فرزند حسین باکوچی، متولدّ مردادماه ۵۲۵۲ ها. ش. در شهر کاشان است. ساپیده در هماان
اوان کودکی و آغاز تحصیل در دبستانی در کاشان به کتاب و شعر روی مای آورد و قص ا ههاای کودکاناه و شاعرهای
م ی ل و روان کودک، زندگی وی را از سایر کودکان متمایز میکند، سرانجام در سال ۵۲۵۲ ها.ش اولین شعر بار وی
3 / نهمین همایش ملی پژوهشهای زبان و ادبیات فارسی - بیرجند اسفند 0231
الهام میشود و این ن ستین ودیعهی الهی، سرآغازی برای سرودن شعرهای بعاادی میشود. آنچه که س ت در کار
این بانوی شاعر، چشمگیر و اعجابآور بود؛ نازکخیالی و رقّت احساس و تصویرسازی اسات. او باا قوق سرشا اار
خود، سرودههای دلانگیز و ارزندهای به شعر و ادب فارسی عرضه کرد که در خور توج ه است.
زندگی سپیده، آثار و اندیشههایش با مفاهیم و مضامین دینی، قرآنی و انسانی آمی تاه شاده اسات و در سرتاسار
آثارش به جز جهاد و شهادت و ایثار و پایداری، به مضامین دینی همچون: دعا، عهد و پیمان، وفااداری، دلجاویی از
یتیمان، امید به ب شایش الهی، مبارزه با نژادپرستی و فاصلهی طبقاتی و ... نیز توج ه میکند.
بر این اساس در مقالهی حاضر سعی شده است تا با بررسی اشعار دو تن از شاعران معاصر، گرایش آنان به دیان
و تأثیر آن در ترویج و اصلاح ساختارهای اخلاقی جامعه مورد بررسی قرار گیرد.
3. بررسی آموزههای دینی در اشعار پروین اعتصامی و سپیده کاشانی
علت گرایش به دین مدتهاست که ی ی از دغدغههای بشر به شمار می رود، به نحوی کاه ادیاان الهای و م اتا «
بشری هر یک به فراخور دیدگاهها و افقهای ف ری خود در پی پاس گویی به آن برآمدهاند. از دیدگاه اسلام و قرآن،
حااجی (». گرایش به دین امری فطری است. به این معنا که دینگرایی از ابتدای خلقت در نهاد بشر وجود داشته است
) صادقی، ۵۲۲1
3 0 کاربرد مفاهیم دینی همچون آیات قرآن، دعا و نیایش -
در دورهی مشروطه با تحول در ساختارهای اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و عقیدتی و ادامهی آن در دورهی پهلوی باه
شیوهای دیگر، استفاده از آیات قرآنی برای تبلیغ دین، وعظ و پند و اخلاق، جلاوه هاای تصاوف و عرفاان و نمایاان
ساختن اطلاعات خود شاعر در زمینه معارف دینی و قرآنی در شعر این دوره کمتر در آثار شااعران دیاده مای شاود،
مگر شاعرانی که دغدغهی دین داشتهاند که البته تعداد آنها کمتر است.
پروین کاربرد آیات قرآنی را در آثار خود به دو صورت آورده است: یا به صورت اقتباس)آوردن آیه و یا ب شی «
91 ( و منظور او تبلیغ دیان و اخالاق : لویمی و هم اران، ۵۲۲1 (» از آیه( و یا به صورت استفاده از یک واژهی قرآنی
است. او در اشعار خود به لزوم معرفت قرآنی و پرورش روح انسانی به واسطهی قرآن و این ه قرآن سرمنشأ اخالاق
و معالی است، اشاره میکند.
آن ه نشناخت از هم ال و با را زو چه داری طمع معرفت قرآن را
)3۲ : )اعتصامی، ۵۲3۵
تو را فرقان دبیرستان اخلاق و معانی شد چرا چون طفل کودن زین دبیرستان گریزانی
) )همان: 33
کردیم » جاهدوا « بسی مجاهده کردیم در طریق نفاق ببین چه بیهده تفسیر
) )همان: ۲۵۵
کاشانی نیز مفاهیم دینی فراوان را به صورت ضمنی یا آش ار در شعر خویش استفاده مینماید:
دهد از کوچه باغ سرخ خون، عاشق به منزل میرود » قم فانذر « هشدار » عجلوا « قمری به بانگ
)9۲ : )کاشانی، ۵۲۲1
» نصر من الله و فتح قری « گفتمت ای خطبهی صبر و ش ی
) )همان: ۵۲3
قسم به فجر قسم بر طلوع صبح ظفر قسم به عزم دلیران به راهیان سحر
) )همان: ۵9۲
سپیده از کودکی با دعا و نیایش و قرآن انس دارد و در اشعارش نیز بسیار به آن میپردازد:
بررسی تطبیقی آموزههای دینی در اشعار پروین اعتصامی و سپیده کاشانی / 2
هر شامگاه، غرق در ظلمت/ آنگه که مرغ ش / سر میدهد غمگین نوای جاودان خویش/ آنگاه کاه شاام تیاره/
چوب خیمهی ظلمت تا انتهای خاک میکوبد/ آنگه که تاری ی ستونها را در بازوان خویش میگیارد/ فریااد یاارب
) یاربم، یارب/ تا غرفههای عرش می پیچد. )همان: 1۲1
خوب مهربان من/ بوتهی فری بارور نمیشود، بیا/ شهر مهربانی و صفا بنا کنیم/ و دعا کنیم/ تا کاه جاام آفتااب
) واژگون شود/ بر فراز شام/ جاودان ما.)همان: ۲9۲
مجاهدان نیز با حربهی دعا میتوانند مقاومت دشمن را ریشهکن کنند:
هیمهی عشق را شرر از نفس دعا بزن موجزنان برو برو، ببر به سر قرار را
چو در نماز سوی حق، دو دست التجا برم نشستهای برابرم، ش ستهای حصار را
) )همان: ۵۵
گاهی نیز برای اجابت دعا، به معصومین متوس ل میشود:
قسم که خصم میزند نفس لحظهی احتضار را » اشفعی لنا « به بانوی توس ل و به
سپیده در سپیدهدم طلوع آفتاب را ببین که سیل نور میکند ریشهی شام تار را
) )همان: ۵۲
3 0 نبوت در شعر پروین اعتصامی و سپیده کاشانی -
اشاره به داستان پیامبران الهی مانند حضرت سلیمان، حضرت موسی، حضرت یعقاوب و یوسا ، حضارت عیسای،
حضرت ابراهیم و اسماعیل و حضرت محمد)ص( در اشعار هر دو شاعر به وفور مشهود میباشد و در لاباه لای ایان
اشعار به مفاهیم و آموزههای اخلاقی و دینی فراوانی مانند قناعت، دوری از طمع و آز، دل نبستن به دنیاا و مادیاات،
دست برداشتن از نفس، دعوت به زهد و تقوا و دیگر فضایل اخلاقی پرداخته شده است.
پروین اعتصامی م اط خاصی ندارد و اشعارش را برای همهی اعصار و جامعهی انسانی میسراید. او معتقد اسات
که بشر با اقامت در ملک سلیمان، دیو نفس را میهمان خود کرده است:
گار عمار گاذاری به نی ناامی آنگاه تو را عمر جاودان است
در ملک سلیمان چرا ش و روز دیوت به سر سفره میهمان است
)۵1 : )اعتصامی، ۵۲3۵
زان گنج شایگان که به کنج قناعت است مور ضعی گر چو سلیمان شود رواست
) )همان: ۲1
پروین همچنین طمع و آز انسان را به دیوی که خاتم سلیمانی را ربودند تشبیه می کند که اندیشه و تادبیر آدمای
را می دزدند.
دزد طمع چو خاتم تدبیر ما ربود خندید و گفت: دیو سلیمان نمیشود
) )همان: 1۲
اعتصامی در فراخوانی به تقوا و اخلاق از مضامین دینی در داستان حضرت ابراهیم نیز بهره برده است:
جز در ن یل خوشهی خرما کسی نیافت جز بر خلیل، شعله گلستان نمیشود
) )همان: 1۲
در بیت زیر، پروین نفس خواهشگر انسان را به فرعون و روزگار فریبنده و پرجاقبه را به دریا تشبیه کرده اسات.
سپس به داستان گذشتن حضرت موسی از دریا اشاره میکند. حضرت موسی عصای خود را به نیل میزند و باه امار
خداوند گذرگاهی برای عبور او و پیروانش باز میشود اما لش ر فرعون به دنبال آن وارد گذرگاه میشاوند و در آب
غرق میگردند. پروین با این بیان از م اط میخواهد که در برابر وسوسههای نفس پایداری کند:
بگذر از بحر و ز فرعون هوی مندیش دهر دریا و تو چون موسی عمرانی
) )همان: ۵۲۲
4 / نهمین همایش ملی پژوهشهای زبان و ادبیات فارسی - بیرجند اسفند 0231
دیو و شیطان، بهعنوان سرمنشأ فساد و گمراهی که از آغاز خلقت کمر به گمراه ساختن بشر بساته اناد، در اشاعار
پروین بسیار فراوان آمدهاند. در بیت زیر نفس به دیوی فریبنده تشبیه شده است:
نفس دیویست فریبنده از او بگریز سر به تدبیر بپیچ از خط فرمانش
) )همان: 91
از آنجا که سپیده کاشانی، شاعری مذهبی اسات، اشااره باه داساتان پیاامبران الهای و زنادگی آن هاا در شاعر او
ش صیت حضرت محماد)ص( را مجموعاه ای از » خورشید حجاز « جایگاهی خاص دارد. او در مثنوی طولانی با نام
ویژگیهای پیامبرانی همچون موسی، عیسی، ایوب، ابراهیم، آدم و سلیمان)علیهم السلام( توصی مینماید:
ای نور یقین سلام بر تو/ ای محور دین سلام بر تو/ خورشید حجاز، یا محم د/ محاااراب نیااز، یاا محم اد/.../
ای در خبر مسیح و موسی/ ای حجت کعبه و کلیسا/.../ ای وارث خاتم سلیمان/ ای ختم به تو نزول قارآن/.../ ای در
تو ش ی و رأی موسی/ ای در تو کمال زهد عیسی/.../ صبر تو فزون ز صابر ایاوب/ محباوب تارین، ای خاوب/...
- )۵۲۲ ۵19 : )کاشانی، ۵۲۲1
از جان گذشتگی و فدا کردن خود در راه خادا را » مورچه و حضرت سلیمان « کاشانی همچنین با اشاره به داستان
بسیار ناچیز شمرده و آن را به بردن ران ملخ در محضر سلیمان تشبیه کرده است:
ران ملخ سوی سلیمان عشق بردم اگر جسم فدا کردهام
) )همان: 31
.0.0 قسط و عدل و مبارزه با فاصلهی طبقاتی
از جمله مباحثی که در دیوان پروین اعتصامی مطرح اسات، بحاع عادالت خداونادی اسات. او معتقاد باه عادالت
خداوندی در مورد همهی کائنات هستی است، اما انتقادهایی را در مورد عدالت اجتماعی دارد که عادم اجارای آن را
-۵1۵ : اعتصاامی، ۵۲3۵ (» خوان کرم « نیز بیشتر از عمل رد حاکمان و دست اندرکاران ح ومت میداند. در دو مثنوی
همان: ۵۲۲ ۵۲۲ (، بحع مبسوطی از عدالت خداوندی را به طاور اختصاصای مطارح مای کناد. - (» لط حق « ۵11 ( و
پروین در پایان این دو داستان این نتیجه را میگیرد که خداوندی که دشمن خود را این گوناه مای پروراناد، چگوناه
دوستان خود را از نظر توجه و لط خود دور میسازد. کسی که با نمرود این همه احسان کارده اسات، آیاا مم ان
است که عدالت را درباره موسی اجرا ن ند و به او ظلم نماید:
ما که دشمان را چنیااان میپروریم دوستاان را از نظار چون میبریم
آن ااه با نماارود این احسااان کند ظلااام، کی با موسی عمااران کند
این س ن پروین نه از روی هوی است هر کجا نوری است نور انوار خداست
) )همان: ۵۲۲
سپیده کاشانی نیز در آثار هنری خود با القای این عقیده که پیروزی خیر بر شرّ حتمی اسات ماردم را نسابت باه
آینده امیدوار می کند. آیندهای که در آن ظلم و ستمی وجود ن واهد داشات و حاق و عادالت جااری خواهاد باود.
سپیده هرجا س ن از گذشته، امروز و آینده و انتظار بشری ت س ن میگوید، به عدالتگستری نیز مای پاردازد و آرزو
میکند که محب ت و عدالت سرتاسر جهان را فراگیرد:
دی گذشتهست و فردا، روز قسط و عدالت ای فرورفته در خویش، بهر گفتن چه داری؟
) )همان: ۵۲۲
بنگر طلوع عدالت، تابنده از مشاارق عشق پندار را پرده برگیر تا پردهداری بیاید
آنگه که بش وفد آن گل برشاخسار عدالت از طرف هر لالهزاری، بانگ هزاری بیاید
) )همان: 99
آن حق که تعبیر عدل است عدلی که تضمین فرداست
بررسی تطبیقی آموزههای دینی در اشعار پروین اعتصامی و سپیده کاشانی / 1
میگفت تا بش ند ظلاام یاران، خاادا یاور ماست
) )همان: ۲۲۲
- 3 2 زهد و تقوا
قکر فضایل اخلاقی و ترغی به آن ی ی از اهداف ادبیات تعلیمی است. راه و رسم اولیای خدا بر زهد استوار باود. «
آنان تلاش می کردند دلبستگی های دنیایی را در افراد ب اهند و دوستی آخرت را در دل افراد بیفزایند. تقاوی از گنااه
زهد و تقوا زمانی حاصل مای گاردد کاه از محب ات « ) سجادی، ۵۲9۵:۵۵۲ ( ». دوری کردن و از نفس جداگشتن است
)۵۵۲ : نراقی، ۵۲9۵ ( ». دنیا و شهوات و لذّت ها دل برید
آن چه در نگاه پروین در ساختار ش صیتی آدمی می تواند نمود تعالی و ت امل باشد، علاوه بار خارد و داناش و
فضل و هنر و عرفان، تقواست؛ چرا که تقوا دشمن هواست، هوایی که آدمی را به گمراهی فرا میخواند :
دست تقوا بگشا، پای هوا بربند تا ببیند که از کرده پشیمانی
)3۵ : )اعتصامی، ۵۲3۵
پروین در جایی دیگر تقوا را پرده و پوشش عیوب جان می شمارد:
به جای پردهی تقوا که عی جان بپوشاند ز جسم آوی تیم این پردههای پرنیانی را
) )همان: ۲
رسیدن به قات لایزال الهی را منوط به گذشتن از نفس و بیرون شادن از حصاار ،» شهید عشق « سپیده نیز در شعر
تن می داند:
برون شدی ز حصار تن ای همای سعادت به بام عرش به قرب خدای لانه گرفتی
ز خود گذشتی و سر در ره مراد نهادی چه عاشقانه درفش شره به شانه گرفتی
ز طور معجزه ای نفس مطمئن چه شنیدی که شعله شعله ز نیزار تن زبانه گرفتی
)۵3۲ : )کاشانی، ۵۲۲1
3 4 عفت و پاکدامنی برای زنان و تأکید بر حجاب -
نگاه پروین به موضوع عفت و پاکدامنی زنان دو گونه است: یک نگاه او هنگاامی اسات کاه از مدرساه ی آمری اایی
دخترانه در تهران فارغالتحصیل شده و بعد از آن برای آزادی زنان شعری را میخواند و در نگااهی دیگار در دیاوان
اشعارش زن را گنجوری میداند که عفت گنج آن اسات و چشام دل را از گناهاان بااز مای دارد. شااید علات ایان
دوگانگی در مورد حجاب تحت تأثیر قرار گرفتن او در محیطی با فرهنگ بیگانگان باشاد. اماا بازگشاتن دوبااره باه
آغوش فرهنگ اسلامی، ش صیت یک زن شرقی را در او همچنان حفظ و او را تبدیل به زنی محجوب و گوشاه گیار
میکند.
عی ها را جامهی پرهیز پوشانده است و بس جامهی عج و هوی بهتر ز عریانی نبود
زن سب باااری نبیند تا گرانسنگ است و پاک پاااک را آسیبی از آلوده دامانی نبود
زنچوگنجور است وعفتگنجوحرصوآز دزد وای اگاار آگااه ز آیین نگهبانی نبود
اهرمن بر سفرهی تقااوا نمیشااد میهمان زان ه میدانست کانجا جای مهمانی نبود
)۵11 : )اعتصامی، ۵۲3۵
به ترتی به توصی زنان ماممن » مادران دیروز، مادران امروز « و » شیرزنان ایران « کاشانی نیز در اشعاری همچون
ایرانی و همچنین مقایسهی زنان دیروزی که فرزندانی برای حفظ صیانت این مرز و بوم پروردند و زنان امروزی کاه
بیتوجه به تربیت فرزندان خود هستند، میپردازد:
تو با سلاح حجابت در سنگر دین ش فتی عطر دل انگیز توحید برخاست از سنگر تو
)۵39 : )کاشانی، ۵۲۲1
1 / نهمین همایش ملی پژوهشهای زبان و ادبیات فارسی - بیرجند اسفند 0231
آه ای مریمها/ مریم ها/ مادران دیروز/ ای نگهبانان پاکی و نور/ که طنین گرم لالاییهای شما/ از دل گهاواره/ باا
تاا /» پوساترها « دم عشق/ قهرمان میرویاند/... بر شما باد سپاس/ بر شما باد درود/ ... / مادران امروز/ فتنهگر بار باوم
گریبانها را چاک زدند/ پایشان آهنگ شوق نری ت/ دامن چرکینشان زهد نزاد/ دستشان جاز گال هاای مساموم/ در
- ) خیابانهای عصر فضا/ هیچ ن اشت/... )همان: 11۵ 11۲
آشایانه ی « و گاه به طور ضمنی و گاه آش ارا به مساأله حجااب و ضارورت آن در جامعاه ی اسالامی در شاعر
چنین تأکید مینماید: » ما
تو از کدام تباری زن زمااانهی ما که گشت همت و ایثار تو فسانهی ما
درون سنگر ایمان تو با سلاح حجاب زدی صلای رهایی ز ش یگانهی ما
کفن نبود حجاب تو ای نجی صبور که پردهدار عفافی، تو در زماانه ما
- ) )همان: ۵9 ۵۲
2. نتیجه گیری
گرایش به دین را میتوان ی ی از راههای گریز از فضای آشفتهی جامعه و تلاش در جهت دستیابی به فضایی تاوأم
با معنویت و آرامش دانست. در این میان ادبیات به مثابهی آینهای است که میتواناد بسایاری از جریاان هاای ف اری
حاکم بر هر دوره از جمله گرایش به دین را در خویش منع س نماید.
نقش تعلیم و تربیت در انسانسازی و دغدغهی شاعران مورد مطالعه در این مقاله یعنی پروین اعتصامی و ساپیده
کاشانی نسبت به اصلاح ساختارهای اخلاقی جامعه، با ت یه بر دین و فرهنگ اسالام ی، باعاع شاده تاا باا نگرشا ی
اصلاحی و نگاهی دقیق، درد جامعهی خویش را تش یص دهند و برای درمان آن، داروی پناد و انادرز را در قالا
شعر تجویز کنند. از این جهت مملفههای اخلاقی چون: تقوا، پااک ی، راسا تی و درسا تی و پرهیا ز از هاو ی و هاوس،
تمایلات نفسانی، حرص و آز و امثالهم، همگی در انسان به عنوان موجود مستعدی که تحت تاأ ثیر آماوزش و تعلا یم
میتواند پذیرای هرکدام از گزینههای قکرشده باشد، مطرح میشود.
هر دو شاعر با اشاره به داستان زندگی پیامبران الهی، انسان را به آموزههای اخلاقی و دینی سوق میدهناد و او را
از رقیلتهای اخلاقی و پیروی هوای نفس باز میدارند و او را به سوی کمال حقیقی رهنمون میسازند.
مراجش
- . ۵ اعتصامی، پروین، دیوان کامل پروین اعتصام ، ی به کوشش محمد بهشتی و علی جاهد، چاپ اول، تهران: غزلسرا، ۵۲۲۵
- .۵۲۲1 ، ۵ حاجی صادقی، عبدالله، فطری بودن گرایش به دی ، ن فصلنامه قبسات، سال نهم، شماره ۲9
- . ۲ سجادی، سیدجعفر، فرهنگ معارف اسلامی، تهران: شرکت مملّفان و مترجمان ایرانی، ۵۲9۵
- . 1 زرقانی، مهدی، چشمانداز شعر معاصر ایران، تهرن: نشر ثالع، ۵۲۲۲
- . ۲ فیضی، کریم، راز پروین، تهران: مطبوعات دینی، ۵۲۲۲
- . 9 کاشانی، سپیده، مجموعه آثار سپیده کاشان ، ی تهران: ممسسهی انجمن قلم ایران، ۵۲۲1
3 لویمی و بهامیریان قهقرخی، سهیلا و فرخنده، آموزههای قرآنی در آیینه شعر پروین اعتصام ، ی فصلنامهی زن و فرهناگ، -
. شمارهی سوم، ۵۲۲1
- . ۲ نراقی، احمد، معراج السعاد،ه انتشارات امین و رشیدی، تهران، چاپ قدیم، ۵۲




نوع مطلب : نویسندگان، عرفان ایرانی، بیوگرافی، 
برچسب ها : بررسی تطبیقی آموزههای دینی در اشعار پروین اعتصامی و سپیده کاشانی احمدرضا نظری چروده، استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی آستارا Acharvadeh@gmail.com حسن اسدزاده خانقاه، دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی آستارا hasan.asadzadeh@yahoo.com،
لینک های مرتبط :
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
 
 
بالای صفحه